Devletin Kömür Enerjisi Çocuklarımızı Ne Kadar Etkiliyor?

Türkiye'de tam 1622 okulun kömürlü termik santarallerine tehlikeli derecede yakın olduğunu ve bunların arasından 445 tanesinin ilk 5km'lik bir alan içerisinde yer aldığını biliyor muydunuz? Çocuğunuzu bu okullardan birine yollamak ister miydiniz? 


Devletin Kömür Politikası

Çalışmanın sonuçlarına bakmadan evvel üstünde durmak gerekir ki Türkiye'nin kömüre neden bu kadar teşvik verdiğini anlamak mümkün değil. 2016 Kasım'ında dünya sera gazı emisyonunu azaltmak için imzalanan Paris Antlaşması için kutlama yaparken Istanbul'da aynı tarihlerde Kömür Eylem Planı Çalıştayı yapılıyordu. Bunu belirterek raporuna devam eden Kömür Atlası ilginç bazı noktalara değiniyor.

  • Türkiye'de 1990‘da kömür tüketimi 54,5 milyon ton iken 2014’te 97 milyon tona çıktı.
  • Mevcut 25 kömürlü santrale ek olarak 70’in üzerinde yeni santral planlanmaktadır.
  • 4 Haziran 2016 tarihinde kabul edilen “Elektrik Piyasası Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi” ile önümüzdeki günlerde kömür teşviklerini arttıracak bir düzenleme yürürlüğe girmiştir.
  • Ayrıca aynı yasa değişikliğiyle birlikte, özelleştirilme sürecindeki elektrik santrallerinin 31.12.2019’a kadar çevre mevzuatına uyumdan muaf tutulması maddesi de getirilmiştir.

Rapor, Türkiye’nin enerji politikalarının son 10 yılda sadece "dışa bağımlılığı azaltma"ya yöneldiğini belirterek aşağıdaki noktaları vurguluyor.

  • Yerli kömürü öne çıkarmak adına kömüre verilen teşvikler ithal kömür santrallerinin sayısını ve elektrik üretimindeki payını arttırdı.
  • 2009'da 382 milyon ton olan sera gazı emisyonları 2014 sonunda 467 milyon tona (CO2 eşdeğeri) ulaştı.
  • 2000 yılında yüzde 67 olan enerjide dışa bağımlılık oranı, hidroelektrik ve yerli kömür ‘kampanyalarına’ rağmen 2014 sonunda rekor seviyeye, yüzde 75’e ulaştı.

Kömür Kaç Okulu Etkisi Altına Alıyor?

Günlerinin büyük bir kısımlarını okullarında geçiren çocukların, devletin enerji politakalarından ne kadar etkilendiğini anlayabilmek adına bu analiz kömürlü termik santrallerin 20km çapında yer alan okulları haritalandırmıştır. Ayrıca not etmek gerekir ki sadece çalışan santrallerin değil izni çıkmış veya hali hazırda inşaat çalışmasına başlanmış olan santraller de bu analize dahil edilmiştir. Nitekim bu santraller de kısa bir süre içerisinde aynı zararı göstermeye başlayacaklardır. 

Neden 20 km?
Genelde lokal etki araştırılmak istendiği zaman 50km'den altında alanlarda çalışmalar yapılıyor. Mesela bir çalışma, kömürlü termik santrallerin 20km yakınında yaşayan annelerde doğumsal anomali gözlemlendiğini vurguluyor. Bu çalışmadan etkilenerek alanı 20km ile sınırlandırma kararı alınmıştır.

Metodolojik Sıkıntılar
Türkiye'de 48bin'den fazla okul mevcut. Bunların hepsini coğrafik koordinatlarının doğruluğunu teker teker kontrol etmek mümkün olmadığundan ötürü bazı şehirlerde eksik (ya da fazla) okul verisi girilmiş olma ihtimali olabilir.

Ayrıca bu analiz, farklı kapasitede üretim yapan kömürlü termik santrellerin ortaya çıkarabileceği farklı seviyedeki zararları hesaba katmadan, tüm termik santralleri eş seviyede değerlendirmiştir. 

Şimdi aşağıdaki haritada artı işaretine basarak (veya çift tıklayarak) yakınlaşıp bu okulların dağılımını gözlemleyebilirsiniz. Aynı zamanda aşağıdaki grafik bize bu okulların yoğunluk gösterdiği şehirlere dair bir fikir de veriyor.

Clustering points

Gördüğümüz üzere Kütahya, Hatay, Kahramanmaraş, Çanakkale ve Adana'da termik santrallerin yakınında bulunan okul sayısı ortalamanın da üstünde. 

            Kömür Santrallerine 20km mesafede bulunan okul sayılarının şehirlere göre dağılımı

Sonuç

İhtiyaç duyduğumuz enerjinin belki de yarısını çatılara yerleştirilen güneş enerji panallerinden elde edebilecekken neden hala kömür enerjisine bu kadar teşvik verildiğini ve çocukların, geleceğimizin, göz göre göre nasıl tehlikeye atıldığını anlamak gerçekten de mümkün değil.